สถาปัตยกรรมเขตร้อนทั่วโลกมีอวัยวะร่วมกันอยู่ชิ้นหนึ่ง คือพื้นที่กึ่งนอกกึ่งใน เรือนไทยมีชาน บ้านโคโลเนียลในอินเดียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีเวรันดา บ้านชวามีเปนโดโป บ้านญี่ปุ่นมีเอ็นกาวะ พื้นที่เหล่านี้เกิดจากความจริงเดียวกันของภูมิอากาศ คือเมืองร้อนชื้นอยู่ในอาคารปิดทึบทั้งวันไม่ได้ และอยู่กลางแจ้งเปล่า ๆ ก็ไม่ได้เพราะแดดกับฝน คำตอบคือที่ที่มีหลังคาแต่ไม่มีผนัง ให้ลมผ่านได้ ให้ตาเห็นฟ้า แต่ตัวไม่เปียกไม่ไหม้
ในเรือนไทย ชานแทบเป็นห้องหลักของบ้านด้วยซ้ำ กินข้าว รับแขก ทำงานฝีมือ นอนกลางวัน ชีวิตครึ่งหนึ่งเกิดตรงนั้น และมันเป็นพื้นที่ที่ไม่นับเป็นห้องในระบบใด ๆ ทั้งสิ้น ทั้งที่ให้ประโยชน์สูงที่สุด นี่คือจุดที่ระบบการวัดมูลค่าอสังหาริมทรัพย์สมัยใหม่มีปัญหา เพราะมันคิดราคาจากพื้นที่ใช้สอยในร่ม พื้นที่กึ่งนอกกึ่งในจึงกลายเป็นของแถมที่ตัดออกก่อนเสมอเมื่อต้องคุมต้นทุน
คอนโดยุคนี้ยังแถมอวัยวะนี้มาให้ในชื่อระเบียง แต่ชะตากรรมของมันมักจบแบบเดียวกันหมด เป็นที่ตั้งคอมเพรสเซอร์แอร์ ราวตากผ้า และกล่องลังที่ไม่รู้จะเก็บไว้ไหน พื้นที่ที่แพงที่สุดต่อตารางเมตรของห้อง เพราะเป็นด้านเดียวที่เชื่อมกับฟ้าและอากาศจริง กลายเป็นห้องเก็บของที่ไม่มีประตูปิด และเจ้าของก็เดินผ่านมันวันละหลายรอบโดยไม่เคยหยุดยืน
การกู้ระเบียงคืนใช้เงินน้อยกว่าที่คิดมาก เริ่มจากจัดการของเดิม ฉากบังคอมเพรสเซอร์แบบระแนงโปร่งช่วยทั้งสายตาและการระบายความร้อนของเครื่อง ราวตากผ้าแบบพับเก็บได้ปลดพื้นที่คืนมาครึ่งหนึ่งในวันที่ไม่ได้ตาก จากนั้นเติมของแค่สามอย่าง เก้าอี้ที่นั่งสบายจริงหนึ่งตัว ต้นไม้ที่เหมาะกับแดดของทิศนั้นสองสามกระถาง และแสงตอนกลางคืนสักดวง ไฟเส้นหรือโคมพลังงานแสงอาทิตย์ก็เพียงพอ เท่านี้ห้องได้พื้นที่ใหม่หนึ่งห้องโดยที่ตารางเมตรเท่าเดิม
ข้อควรรู้ทางเทคนิคมีอยู่บ้าง ระเบียงคอนโดส่วนใหญ่มีข้อกำหนดเรื่องน้ำหนักบรรทุกและข้อบังคับของนิติบุคคลเรื่องการต่อเติมและการติดตั้งอุปกรณ์ ควรตรวจสอบก่อนวางกระถางดินขนาดใหญ่หลายใบหรือทำโครงสร้างถาวรใด ๆ และการเลือกต้นไม้ต้องดูทิศจริง ระเบียงทิศตะวันตกที่โดนแดดบ่ายเต็ม ๆ ต้องการพืชทนแดดคนละกลุ่มกับระเบียงทิศเหนือที่ได้แสงรำไร การซื้อต้นไม้ผิดกลุ่มคือสาเหตุอันดับหนึ่งที่คนสรุปว่าตัวเองปลูกต้นไม้ไม่เป็น
สำหรับบ้านแนวราบ โอกาสมากกว่าคอนโดหลายเท่า ชายคาที่ยื่นออกมาเพียงหนึ่งเมตรครึ่งถึงสองเมตร สร้างพื้นที่นั่งกลางแจ้งที่ใช้ได้จริงเกือบทั้งปี และช่วยบังแดดให้ผนังบ้านไปในตัว การลงทุนกับชายคาจึงเป็นรายการที่ให้ผลตอบแทนสองทาง ทั้งพื้นที่ใช้สอยและค่าไฟที่ลดลง แต่มันกลับเป็นรายการแรก ๆ ที่โดนตัดในงบก่อสร้าง เพราะมันไม่นับเป็นตารางเมตรที่ขายได้
มุมที่เราอยากชวนคิดต่อคือระเบียงเป็นเทอร์โมมิเตอร์วัดชีวิตได้ดีมาก ถ้าระเบียงบ้านไหนถูกใช้จริง เช้ามีคนไปยืนจิบกาแฟ เย็นมีคนไปนั่งรับลม แปลว่าบ้านนั้นยังมีจังหวะหายใจอยู่ในตารางวัน แต่ถ้ามันกลายเป็นโกดัง อาจถึงเวลาถามว่าเรากำลังอยู่แบบไหนกัน ชานเรือนหดเหลือสามตารางเมตรก็จริงครับ แต่หน้าที่เดิมของมันยังรออยู่ครบทุกข้อ
