ลองเปิดโบรชัวร์คอนโดระดับบนสักสามเล่ม จะเจอคำชุดเดียวกันเสมอ สงบ ส่วนตัว ร่มรื่น ผนังกันเสียง กระจกสองชั้น ห้องมุมที่หันออกจากถนน ทั้งหมดคือการขายของสิ่งเดียวกันในหลายบรรจุภัณฑ์ คือความเงียบ ของที่ครั้งหนึ่งเป็นสมบัติสาธารณะที่ใครก็มีได้ วันนี้มีราคาต่อตารางเมตรเรียบร้อยแล้ว
แผนที่เสียงของเมืองใหญ่ทับกับแผนที่รายได้ได้เกือบสนิท และเรื่องนี้เป็นจริงในทุกเมืองที่มีการศึกษาจริงจัง คนรายได้น้อยอยู่ติดถนนใหญ่ ใต้ทางด่วน ข้างทางรถไฟ ในตึกที่ผนังบางจนได้ยินเสียงทีวีของเพื่อนบ้าน ส่วนความเงียบอยู่ในซอยลึกที่ที่ดินแพง ในหมู่บ้านที่มีระยะร่นและแนวต้นไม้ ในห้องมุมชั้นสูงฝั่งที่หันออกจากถนน ทุกเดซิเบลที่ลดลง แลกมาด้วยเงินที่เพิ่มขึ้นอย่างเป็นระบบ
ความรู้ด้านสาธารณสุขทำให้เรื่องนี้หนักกว่าที่ฟัง เสียงรบกวนเรื้อรังจัดเป็นปัจจัยเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมที่มีผลต่อสุขภาพชัดเจน กระทบตั้งแต่คุณภาพการนอน ระดับฮอร์โมนความเครียด ความดันโลหิต ไปจนความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดในระยะยาว องค์การอนามัยโลกจัดให้มลพิษทางเสียงเป็นภาระโรคที่สำคัญของประชากรเมือง สิ่งที่เราเรียกว่าความรำคาญ จึงเป็นเรื่องสุขภาพที่สะสมทุกคืน
ที่แสบกว่านั้นคือความเหลื่อมล้ำนี้เกิดสองต่อ ต่อแรกมาจากทำเล คนงบน้อยเลือกได้เฉพาะทำเลที่ดัง ต่อที่สองมาจากคุณภาพการก่อสร้าง ผนังหนา หน้าต่างที่ซีลดี ประตูบานตัน และฉนวนระหว่างชั้น ล้วนเป็นต้นทุนที่โครงการราคาถูกตัดออกก่อนเสมอ เพราะตัดแล้วมองไม่เห็นในห้องตัวอย่างที่เงียบอยู่แล้ว ผลคือคนที่มีเงินน้อยที่สุดได้รับเสียงมากที่สุดทั้งจากภายนอกและจากภายในอาคารเดียวกัน
ในทางเทคนิค เสียงเดินทางเข้าห้องผ่านช่องว่างเป็นหลัก ไม่ใช่ผ่านผนังทึบ นี่เป็นข้อมูลที่ช่วยผู้เช่าและเจ้าของบ้านงบจำกัดได้มาก เพราะการอุดรอยรั่วมีต้นทุนต่ำที่สุดในบรรดาวิธีลดเสียงทั้งหมด ยางซีลขอบประตูหน้าต่างม้วนละไม่กี่ร้อยบาท แผ่นปิดร่องใต้ประตู และการอุดช่องรอบท่อแอร์ที่ทะลุผนัง สามอย่างนี้ให้ผลชัดเจนกว่าที่ราคาบอก ถัดมาคือการดูดซับภายในห้อง ผ้าม่านหนา พรม โซฟาผ้า และตู้หนังสือแน่น ๆ ชิดผนังที่ติดเพื่อนบ้าน ทำงานแทนผนังกันเสียงได้อีกชั้นโดยไม่ต้องทุบอะไร
แต่ในระดับเมือง วิธีแก้รายบ้านไม่ใช่คำตอบ เพราะมันผลักภาระให้ผู้รับผลกระทบเป็นคนจ่ายเอง เมืองที่จัดการเรื่องนี้จริงจังใช้เครื่องมือเชิงนโยบาย กำหนดมาตรฐานการกันเสียงในกฎหมายควบคุมอาคาร คุมเวลาก่อสร้างและกิจกรรมที่ก่อเสียง ออกแบบแนวต้นไม้และกำแพงกันเสียงตามทางด่วน และลงทุนในระบบขนส่งที่เงียบกว่า ประเทศไทยมีข้อกำหนดเรื่องเสียงอยู่บ้าง แต่การบังคับใช้ในทางปฏิบัติยังห่างจากประเทศที่ทำเรื่องนี้จริงจังอยู่มาก
สิ่งที่เราอยากชวนคิดคือความเงียบควรอยู่ในหมวดไหน ถ้ามันเป็นสินค้า คนที่จ่ายไหวก็ได้ไป คนที่จ่ายไม่ไหวก็รับผลกระทบไปตลอดชีวิต แต่ถ้ามันเป็นโครงสร้างพื้นฐานด้านสาธารณสุข การออกแบบเมืองก็ต้องรับผิดชอบมันเหมือนที่รับผิดชอบเรื่องน้ำสะอาดครับ ในระหว่างที่คำตอบระดับนโยบายยังมาไม่ถึง สิ่งที่ทำได้ทันทีคืออย่ายอมจ่ายส่วนเพิ่มให้กับคำว่าสงบในโบรชัวร์ โดยไม่ไปยืนฟังของจริงด้วยตัวเองก่อน
