เรือนไม้ริมเจ้าพระยาหลังหนึ่ง อายุเกินหนึ่งศตวรรษ เคยเป็นที่พำนักของพระยามไหสวรรย์และคุณหญิงเลื่อน มไหสวรรย์ และเคยเป็นโรงเรียนสอนทำอาหารแห่งแรกของประเทศไทย
วันนี้บ้านหลังนั้นเลี้ยงคนแปลกหน้าทุกคืน ตั้งแต่หกโมงเย็นถึงห้าทุ่ม
บ้านที่หยุดเป็นบ้าน
การแปลงบ้านเป็นร้านอาหารเป็นงานที่ยากกว่าการสร้างร้านใหม่ เพราะบ้านออกแบบมาเพื่อกันคนนอกออก ส่วนร้านออกแบบมาเพื่อรับคนนอกเข้า ผังของสองอย่างนี้เดินคนละทาง
ห้องที่แปลงง่ายที่สุดคือห้องที่บ้านเดิมใช้รับแขกอยู่แล้ว ชาน ห้องโถง ระเบียง สามส่วนนี้เคยทำหน้าที่ต้อนรับมาก่อน พอเปลี่ยนมือก็แค่ทำหน้าที่เดิมให้กับคนกลุ่มใหม่ ส่วนห้องที่แปลงยากที่สุดคือห้องนอนกับครัวหลังบ้าน เพราะสองห้องนั้นคือส่วนที่บ้านเก็บไว้ให้ตัวเอง
ที่บ้านพระยา มื้อค่ำเริ่มที่ชานของบ้าน ไม่ได้เริ่มที่โต๊ะ แขกได้ม้าฮ่อกับขนมดอกจอกที่ชานก่อน แล้วต่อด้วยของว่างล้างปากในโซนครัวเปิด จากนั้นจึงเชิญเข้าไปนั่ง ลำดับนี้ตรงกับลำดับที่บ้านหลังนี้เคยใช้ต้อนรับแขกมาก่อน คนออกแบบไม่ได้คิดขึ้นใหม่ เขาอ่านเอาจากตัวบ้าน
สิ่งที่บ้านเสียไปในการแปลง
เรื่องที่คนพูดถึงน้อยคือของที่หายไป บ้านที่กลายเป็นร้านต้องยอมเสียความเป็นส่วนตัวทั้งหมด ห้องที่เคยปิดกลายเป็นห้องที่ต้องเปิด ทางเดินที่เคยแคบต้องขยายให้รถเข็นผ่าน ครัวที่เคยอยู่หลังบ้านต้องย้ายมาอยู่ในสายตา
ของอีกอย่างที่หายไปคือความไม่เรียบร้อย บ้านจริงมีของวางผิดที่เสมอ มีรองเท้าตรงประตู มีของที่ยังไม่ได้เก็บ พอกลายเป็นร้าน ทุกอย่างต้องเข้าที่ตลอดเวลา ผลคือได้พื้นที่ที่สวยกว่าเดิมและอบอุ่นน้อยกว่าเดิม
ที่บ้านพระยาแก้เรื่องนี้ด้วยงานไม้ฉลุลายเดิมกับดอกกล้วยไม้แวนด้าที่อ้างอิงมาจากงานเขียนของพระยามไหสวรรย์เอง เป็นการเก็บลายมือของเจ้าของบ้านไว้ในที่ที่คนใหม่ยังมองเห็น
บ้านเราเองก็แปลงตัวเองอยู่ทุกวัน
Sarnies ที่ซอยเจริญกรุง 44 ทำเรื่องเดียวกันกับตึกเก่าอายุร้อยปี เก็บโครงและร่องรอยของอดีตไว้ แล้วใส่หน้าที่ใหม่เข้าไป
หลักที่ทั้งสองที่ใช้เหมือนกันคือเก็บโครง เปลี่ยนหน้าที่ ไม่ใช่เก็บหน้าตา บ้านที่รีโนเวตแล้วออกมาแปลก มักเป็นบ้านที่ทำกลับกัน คือรักษาหน้าตาของอดีตไว้ครบ แล้วยัดหน้าที่ใหม่เข้าไปโดยไม่แตะโครง สุดท้ายได้ฉากที่ใช้งานไม่ได้
บ้านทุกหลังเปลี่ยนหน้าที่ไปเรื่อยตลอดอายุของมันอยู่แล้ว ห้องเด็กกลายเป็นห้องเก็บของ ห้องทำงานกลายเป็นห้องนอนของพ่อแม่ที่แก่ลง คำถามจึงไม่ใช่ว่าจะเปลี่ยนหรือไม่ แต่เป็นว่าตอนเปลี่ยน เราอ่านตัวบ้านก่อนหรือเปล่า
